Code rood?

Code rood. Pffff. In 1672 stond de vijand al klaar. Tegenwoordig verschijnen bij extreme hitte de waarschuwingen op onze schermen. Hitteplannen worden afgestoft, zorginstellingen nemen maatregelen, gemeenten openen koele plekken en we krijgen adviezen om vooral rustig aan te doen. Terecht, natuurlijk. Een samenleving die kwetsbare mensen beschermt, doet wat ze moet doen.

Maar soms bekruipt je het gevoel dat we de natuur een beetje zijn gaan behandelen als een lastig systeemfoutje. Alsof er voor elke afwijking een protocol bestaat. In 1672 was er geen hitteprotocol. Geen app met een kleurcode. Geen nationaal hitteplan. Er was droogte. En die droogte veranderde de geschiedenis.

Het Rampjaar begon niet alleen met politieke spanningen en militaire dreiging, maar ook met een rivier die zijn macht verloor. De Rijn bij Lobith, normaal een brede natuurlijke barrière, stond door een uitzonderlijk droge periode zó laag dat het Franse leger van Lodewijk XIV de rivier kon oversteken. Op 12 juni 1672 trokken duizenden soldaten te voet en te paard door een rivier die Nederland juist had moeten beschermen.

De natuur was geen achtergronddecor. De natuur zat aan tafel bij de onderhandelingen. Ze bepaalde mede de strategie, de kansen en de afloop. Het wrange vervolg maakte het verhaal compleet. Nederland probeerde de vijand tegen te houden met de Oude Hollandse Waterlinie: land onder water als verdedigingsmiddel. Maar toen kwam de winter. Het water bevroor en de natuur draaide opnieuw de rollen om.

Droogte opende de deur. Vorst dreigde de deur weer open te zetten. Misschien is dat de historische les achter onze moderne code rood. Niet dat vroeger alles beter was; integendeel. De sterfte door hitte, kou en misoogsten was vroeger veel groter. Maar onze voorouders wisten één ding heel goed: de mens leeft niet boven de natuur, maar er middenin.

Wij hebben tegenwoordig protocollen, meetstations en waarschuwingen. Een enorme vooruitgang. Maar uiteindelijk blijft de oude waarheid overeind: een rivier, een storm, een hittegolf of een winterprik trekt zich niets aan van onze planning. De natuur leest geen draaiboeken.

Door Peter Fontijn