Wie zorgt voor het verleden? (3)

Aan de Zelksestraat in Horssen staat boerderij Kweekhoven. Ook een gemeentelijk monument. Ook ooit van betekenis voor het dorp. En ook al jaren in stil verval. Het wrange verschil met de andere zorgenkinderen in de gemeente Druten: de eigenaar is specialist in de restauratie van exclusieve oldtimers. Machines uit vervlogen tijden worden door hem liefdevol tot nieuwstaat teruggebracht, maar het monument Kweekhoven laat hij al zo’n vijftien jaar stikken.

Een gemeentelijk monument is geen willekeurig oud pand. De gemeente heeft ooit vastgesteld dat zo’n gebouw van plaatselijk of regionaal belang is: een tastbaar stuk geschiedenis dat bescherming verdient. Maar bescherming op papier is geen bescherming in de werkelijkheid. Zonder onderhoud verandert waarde in last, en erfgoed in probleem.

Restauratiearchitect Nanette de Jong pleitte in 2015 al voor realisme: als de essentie van een monument verdwenen is, moet je durven overwegen het van de lijst te schrappen en je kracht te richten op wat er wél toe doet. Een ongemakkelijke gedachte, maar wel een eerlijke. Hoelang kun je blijven doen alsof iets te behouden is wanneer de schade al decennia oploopt?

Voor wethouder Willy Brink ligt hier misschien wel de lastigste keuze. Handhaven kost geld, tijd en juridische energie. Niet handhaven kost geschiedenis. Schrappen van de gemeentelijke monumentenlijst betekent erkennen dat het verlies feitelijk al heeft plaatsgevonden. Tegelijkertijd kijken we als gemeenschap toe. Sommigen onderhouden hun monument met liefde en grote offers. Anderen typen op sociale media of het web dat “deze parel moet blijven”, maar steken geen hand uit. Misschien is het echte probleem niet een gebrek aan regels, maar een gebrek aan gezamenlijke verantwoordelijkheid.

De nulmeting door de Monumentenwacht kost de gemeente 35.000 euro; hopelijk is het geen eenmalige opname, maar het begin van doordacht beleid. Wie een monument koopt, koopt niet alleen muren en dakpannen, maar ook een plicht tegenover het verleden. Erfgoed is geen oldtimer die je in de schuur kunt zetten tot je er weer zin in hebt. Het vraagt voortdurend zorg. Anders verdwijnt het, en wat verdwenen is, komt nooit meer terug.

Door Peter Fontijn