Wie zorgt voor het verleden? (2)

Aan de rand van Afferden, waar de Koningstraat overgaat in de drukke Van Heemstraweg, staat De Engelhof. Ooit een statige T‑boerderij met middenlangsdeel, nu een monument dat zichtbaar moe is. Boven de voordeur, met houten omlijsting en kroonlijst, prijkt nog altijd een bovenlicht met levensboom: symbool van groei en continuïteit. Ironisch genoeg lijkt juist dat laatste hier al jaren stil te staan.

In dit huis werd in 1866 de symbolistische schilder Antoon van Welie geboren, later een internationaal gevierd portrettist. De stoomtram Nijmegen–Wamel reed er van 1902 tot 1934 bijna langs de voordeur. Toen vanaf 1935 de Van Heemstraweg het Land van Maas en Waal ontsloot, veranderde zelfs het adres. Nieuwe tijden, maar niet per se betere.
In 1974 werd het sterk vervallen pand van de sloop gered door kunstenaarsduo Huub en Adelheid Kortekaas. Zij lieten het tot gemeentelijk monument verklaren en restaureerden het grondig (foto). Later kwam het in handen van architect Theo Spies, mede-initiatiefnemer van het eerste Eftelinghotel. Rond 2005 volgde een nieuwe eigenaar. Maar een monument bezit je niet alleen; het bezit jou ook. Onderhoud is geen eenmalige investering, maar een eeuwige verplichting; en vooral een kostbare. Volgens eigenaar Hendriks ontbreekt het geld. Het dak lekt al jaren, vocht vreet zich langzaam naar binnen. Precies het scenario waar monumentenzorg voor waarschuwt: verval dat sluipend begint en uiteindelijk onomkeerbaar wordt.

De gemeente Druten wil zulke situaties voortaan eerder signaleren. Na een nulmeting door de Monumentenwacht wil wethouder Willy Brink met eigenaren in gesprek om erger te voorkomen. Maar wat als overleg niets oplevert? Dan rest handhaving: een dwangsom, of in het uiterste geval ingrijpen op kosten van de eigenaar.
Daar wringt het. Wat doe je wanneer iemand wél wil, maar niet kan? Verkopen is geen eenvoudige uitweg als er geen ander onderdak is. Tegelijkertijd kan de gemeenschap moeilijk toezien hoe een stuk geschiedenis langzaam wegrot. De Engelhof maakt pijnlijk duidelijk dat monumentenzorg niet alleen over stenen gaat, maar over draagkracht van mensen. Een monument kun je beschermen met regels, behouden kun je het alleen met middelen.

Door Peter Fontijn