Spel en Kout (1): Tussen krant, kegel en kerk

In 1863 kwamen veertien heren bijeen in het koffiehuis van Stef van der Wielen (wijk B-390, thans Kattenburg 64, Druten). Zij richtten een vereniging op ‘ter bevordering van het onderling gezellig verkeer’. De naam was even eenvoudig als veelzeggend: Spel en Kout. Kegelen, biljarten, kaarten; en vooral praten. Nog altijd. Misschien is het wel de oudste nog bestaande Herensociëteit van Nederland. Dat zou passen bij Druten, waar onder de oppervlakte vaak meer geschiedenis schuilgaat dan je denkt.

Historicus Johan van Os dook bij het 125-jarig bestaan in 1988 in het Notulenboek. Daaruit blijkt dat de Herensociëteit meer was dan een gezelligheidsclub. Er werd fel gediscussieerd over krantenabonnementen: de Nieuwe Rotterdamsche Courant moest blijven, de Arnhemsche Courant kwam erbij. Zelfs De Groene Amsterdammer lag een jaar op tafel. De leestafel was een venster op de wereld.

Opmerkelijk is wat er níet op tafel kwam: religie en partijpolitiek. In een dorp waar katholieken en protestanten elkaar decennialang het licht in de ogen nauwelijks gunden - denk aan het gekrakeel rond de Ewaldenkerk - koos Spel en Kout voor neutraliteit. Geen dominees, geen pastoors als lid. ‘Tegen domineeszonen was geen bezwaar. Tegen pastoorszonen ook niet, mogen we aannemen, maar die kwamen slechts sporadisch voor. Binnen de muren van de Herensociëteit telde vooral het gesprek, niet het gelijk’, zo schreef Van Os.

Bij het 150-jarig bestaan schreef De Gelderlander hoe de club de tand des tijds had doorstaan. Generaties Drutense notabelen vonden er ontspanning na hun werk. Geen revolutie, geen grote woorden, maar wel continuïteit. En een borrel.

In een tijd waarin veel verenigingen verdwijnen en gesprekken zich verplaatsen naar chats en video calls via beeldschermen, is het bijna ontroerend te lezen dat het Notulenboek uit 1878 nog altijd wordt gebruikt. Halfvol, zag Van Os indertijd. Er kan dus nog een eeuw bij.

Spel en Kout. Een beetje spel. Een beetje kout. En vooral: een dorp dat zichzelf ontmoet.