Mens-en-kerk: dogma of dialoog?

Religieuze vrijheid, traditie en de rol van de kerk in een moderne samenleving zijn complexe thema’s, vol emotie en uiteenlopende meningen. Vorige week schreef ik een column over pastoor Zimmermanns uitsluiting van homoseksuele gelovigen en ongehuwd samenwonenden van de sacramenten. Mijn doel was niet om te kwetsen, maar om de dialoog aan te wakkeren. Dat is gelukt, al ging dat gepaard met enkele scherpe reacties.

De positieve reacties waren talrijk. Maar ook termen als ongepast en onrechtvaardig kwamen voorbij. En ja, er waren boze tweets - de digitale diarree van onze tijd. Het meest raakte me echter de oprechte bezorgdheid en verdriet van enkele lezers. Het toont hoe diep religieuze thema’s kunnen snijden. Zie ook: https://parochiefranciscusenclara.nl/2024/11/kerk-en-krant/ 

Ik ben zelf diep geworteld in het katholieke geloof. Geboren in een zeer rooms-katholieke familie en opgevoed in kerkelijke tradities, begrijp ik de standpunten van pastoor Zimmermann. Toch ben ik het oneens met de dogmatische keuze voor uitsluiting. De kerk heeft niet alleen een religieuze, maar ook een sociaal-maatschappelijke functie. En juist die laatste functie (en daarmee de mensen) wordt gewurgd door dogma’s die niet meer passen in deze tijd.

Het probleem is niet het geloof zelf, maar de manier waarop sommige dogma’s worden ingezet. Zoals Erik Sengers in zijn proefschrift treffend stelt: religie is een sociaal proces. Het krijgt waarde en betekenis door interactie tussen mensen. Door gelovigen uit te sluiten, verzwakt de kerk haar eigen sociale fundament. Of, zoals ik het zie: “U bent welkom in de herberg, maar u mag niet mee-eten.”

Pastoor Zimmermann beroept zich wellicht op de gedachtegang van paus Benedictus, die liever een kleine kudde witte schapen zag dan een grote groep bonte. Maar in deze benadering verliest de kerk haar verbinding met de samenleving. Door mensen bedachte dogma’s kunnen niet belangrijker worden dan de mensen die de kerk vormen.

Als de kerk wil overleven, moet zij opnieuw betekenis vinden in verbinding, niet in uitsluiting. Zoals Sengers concludeert: “het voortbestaan van de kerk hangt af van haar vermogen betrokkenheid te genereren en vast te houden”. Misschien tijd voor minder dogma, en meer dialoog. Amen.