Kinderhandjes

In de jaren ‘90 ontmoette ik Gijs, een seniore metselaar uit Afferden, een echte vakman. Hij beheerste het oude ambacht van metselen in wildverband nog. Gijs wist alles van stenen, en toen ik hem twee formaten bakstenen liet zien die ooit waren opgegraven op de vroegere kasteelplaats in Druten, bevestigde hij dat het Huis te Druten in twee etappes moest zijn gebouwd. Gijs zag zelfs meer dan ik kon vermoeden.

Toen we bezig waren met het restaureren van de entreepoort van ‘Delenoord’, haalde hij uit een stapel oude stenen een baksteen met een afdruk van… kleine vingertjes. ‘Kinderhandjes’, bromde hij. Ik begreep niet meteen wat hij bedoelde, en Gijs legde vervolgens uit dat deze sporen het resultaat waren van kinderarbeid in de baksteenproductie.

In de lente en zomer, wanneer de klei gevormd en gedroogd moest worden, werkten ook vrouwen en kinderen mee. De kinderen draaiden de klei met blote voeten of hielpen bij het - handmatig - keren van de stenen om ze te laten drogen.
Hoewel ‘het Kinderwetje van Van Houten’ kinderarbeid in fabrieken vanaf 1874 verbood, bleef het op het platteland nog lang gebruikelijk om kinderen zwaar werk te laten doen, tot de invoering van de Leerplichtwet in 1901. Zelfs van latere datum zijn in sommige bakstenen nog vingerafdrukken van kinderen te zien.

Het is een deel van onze geschiedenis dat we ons nu nauwelijks meer kunnen voorstellen. De geschiedenis laat zich soms letterlijk aflezen van de muren en stenen om ons heen. Gijs kende die verhalen, van de kindervingers in de steen tot de harde werkelijkheid van het verleden. In het recent verschenen boek over steenfabriek Vogelensangh te Deest zou men over die kleine kinderhandjes niets moeten kunnen vinden. Het bedrijf startte immers in 1919. 

Maar toch. Het lijkt een detail, maar volledigheid bestaat uit kleinigheden. Goed dat Wil van den Dobbelsteen zelfs dat aanstipt in zijn prachtig geschreven en rijkelijk geïllustreerde boek ‘Zoals de ouden zongen’. Een aanrader!

Door Peter Fontijn