Nieuwe documentaire Jos Kruisbergen over oorlogsslachtoffers Wamel

WAMEL - Jos Kruisbergen heeft een nieuwe documentaire gemaakt over de herdenking aan de Veertien van Wamel. De documentaire verscheen online, afgelopen woensdag.

Op 20 september 1944 werd een van de zwartste bladzijden uit de geschiedenis van Wamel geschreven. Veertien Wamelnaren werden opgepakt. Bij het transformatorhuisje werden zij door enkele Duitse soldaten via de Veerweg naar de pont gebracht. Vanaf daar werden zij naar Tiel afgevoerd, waar zij tegen de Waalmuur werden geëxecuteerd. Dat aangrijpende verhaal wordt in de nieuwe docu verteld door ooggetuigen uit die tijd, onder wie Dit Melis en Jo van Weerdenburg, die destijds voor de camera van Jos Kruisbergen hun herinneringen deelden. 

Kruisbergen putte voor de documentaire opnieuw uit zijn rijke en onschatbare archief. Daarmee wilde hij, samen met Samen Wamel, Museum Tweestromenland en Historisch Wamel, het verhaal van de dramatische gebeurtenis kracht bijzetten. Dat gebeurde ter gelegenheid van de opening op zondag 20 september 2026, toen ook het herdenkingsmonument werd onthuld.

Leo Bouman, Hein Mouilin en Wijnand Eissens staken twee jaar geleden de koppen bij elkaar. Zij kwamen met het initiatief om een herdenkingsmonument met foto’s en verhalen te realiseren. Het monument werd onthuld door Annie Schonenberg, die bij de executie haar opa en twee ooms verloor. Onder grote belangstelling vond de onthulling plaats. Daarmee kreeg een belangrijk en aangrijpend hoofdstuk uit de geschiedenis van Wamel een blijvende plek. 

De documentaire kwam mede tot stand dankzij Thymen Schippers, de kleinzoon van Jos Kruisbergen. Hij vertelde zijn opa waar hij naartoe ging en wat daar gebeurde. Zonder dat gesprek was dit filmverhaal er waarschijnlijk nooit gekomen. Thymen ging als kraanmachinist mee naar de Wamelse Veerweg, waar hij samen met tientallen vrijwilligers hielp met het graafwerk en het storten van het beton voor het monument. 

Voor Jos Kruisbergen heeft de oorlog altijd een bijzondere betekenis gehad. Al in 1993, toen Wamel zijn 1100-jarig bestaan vierde, maakte Kruisbergen samen met zijn dorpsgenoot Frans van Oijen een documentaire over de oorlogsjaren en de gebeurtenissen in Wamel. Daarin kwamen inwoners en ooggetuigen uit die tijd aan het woord, zelfs Prins Bernhard. De film kreeg landelijke bekendheid en werd onder meer opgepakt door radio en televisie en door regionale en landelijke kranten. Later keerde Kruisbergen rond 20 september nog eens met ooggetuigen terug naar de gebeurtenissen voor een televisie-uitzending. 

Opnieuw naar Tiel 

Voor de nieuwe documentaire bleek dat er in het archief van Kruisbergen niets meer aanwezig was van Tiel. Het materiaal dat daar ooit was opgeslagen, was verloren gegaan door een crash. Daarom werd besloten opnieuw naar Tiel te gaan. Kruisbergen filmde bij het monument aan de Waalmuur, de plaats waar de veertien Wamelnaren werden geëxecuteerd. Ook werd gefilmd op het kerkhof waar de veertien slachtoffers gezamenlijk begraven liggen.

Precies 82 jaar na de dramatische gebeurtenissen werd in Wamel een belangrijk stuk geschiedenis opnieuw onder de aandacht gebracht. Met het monument, de foto’s, de verhalen van ooggetuigen en de documentaire blijft de herinnering aan de veertien Wamelnaren levend. De belangstelling rond de onthulling was groot. Daarmee werd niet alleen een monument onthuld, maar ook een stukje geschiedenis opnieuw doorgegeven aan de volgende generaties. 

De documentaire is te bekijken via de website van de Jos Kruisbergen Stichting.