Het Gezicht van Nijmegen

De onontkoombare hitte en lage waterstand van de Waal dreven me deze week op zoek naar verkoeling. Airconditioned zoefde ik richting de Wagendraaikraan bij Spijk, waar de Rijn - nog vóór Lobith - ons land binnenkomt. Maar bij het pontje Doornenburg-Pannerden liep ik vast in een file. Waren er meer mensen op hetzelfde idee gekomen?

Een dag later las ik dat het water in het Pannerdens Kanaal inmiddels zó laag stond dat aanmeren nauwelijks nog mogelijk was. Mijn timing was dus niet eens zo slecht; het water had andere plannen.

Ik besloot naar Lent te rijden, voor het panorama op Nijmegen vanaf stadseiland Veur-Lent. Misschien wel een beter zicht op het lage water dan Spijk me had geboden. Bij de Spiegelwaal kijkt het bronzen masker ‘Het Gezicht van Nijmegen’ van kunstenaar Andreas Hetfeld, zwijgend over de rivier. Door de uitzonderlijk lage waterstand krijgt het kunstwerk bijna iets symbolisch, alsof het toeziet op een rivier die zich heeft teruggetrokken. Nieuw is dat overigens niet. Alleen worden weer en waterstanden nog niet zo lang systematisch gemeten. Het KNMI werd in 1854 opgericht; voor Lobith bestaat een langere meetreeks, maar ook die reikt niet terug tot de middeleeuwen.

Op de terugweg naar Maas en Waal ging ik daarom op zoek naar oudere beelden. En ja hoor: op achttiende-eeuwse tekeningen en schilderijen zijn vergelijkbare taferelen te zien. Drooggevallen zandplaten, wachtende schippers, een rivier die haar bedding prijsgeeft. Niets nieuws onder de zon, zou je zeggen. Toch is er iets bijzonders aan de hand. Sinds het begin van de systematische metingen is de Rijn bij Lobith nog nooit zo laag geweest. Het record sneuvelde in juli bij 6,47 meter boven NAP. Inmiddels staat de waterstand alweer lager: zaterdagochtend om 07:20 uur mat Rijkswaterstaat 6,31 meter boven NAP. Voorlopig lijkt de rivier daar geen genoegen mee te nemen.

Zo krijgen ook de oude tekeningen een andere betekenis. Het beeld is vertrouwd, maar de meetlat vertelt een nieuw verhaal. ‘Het Gezicht van Nijmegen’ kijkt er naar uit.

Door Peter Fontijn