Bibliotheca Mosa et Vahalis

Een opmerkelijk bericht trok onlangs mijn aandacht. ‘Project Panama’, een geheime operatie van het AI-bedrijf Anthropic, koopt miljoenen fysieke boeken op voor de training van taalmodellen zoals Claude. Ze snijden de rug van de boeken af, scannen de pagina’s en vernietigen daarna al het papier. Juridisch mag dat in sommige gevallen, maatschappelijk roept het vragen op. Want wie bewaart uiteindelijk ons geschreven verleden?

Toen dacht ik aan onze eigen streek.

Het Land van Maas en Waal kent een schat aan lokale geschiedenis: dorpskranten, jubileumboeken, genealogieën, oude kaarten, bidprentjes en kronieken van heemkundekringen. Ik denk aan een verenigingsjubileumboek dat ik ooit op een zolder in Druten aantrof: vergeeld, uniek en nergens anders terug te vinden. Zulke stukken liggen verspreid over zolders, in archiefdozen en depots. Kostbaar, maar nauwelijks vindbaar.

Misschien moeten wij juist doen wat deze ontwikkeling ons leert: de boeken bewaren, maar hun inhoud met iedereen delen. De fysieke originelen horen veilig thuis in archieven, bibliotheken en particuliere collecties. De inhoud verdient een tweede leven in één openbare, doorzoekbare verzameling: Bibliotheca Mosa et Vahalis.

Een digitale streekbibliotheek waarin gemeenten, archieven, Erfgoed Gelderland, de Historische Vereniging Tweestromenland en particuliere verzamelaars samen het geheugen van het Land van Maas en Waal opbouwen.

Een leerling die een werkstuk maakt over de dijkdoorbraken. Een onderzoeker die zoekt naar een verdwenen boerderij. Een inwoner die de geschiedenis van zijn familie wil reconstrueren. Iedereen zou met één zoekopdracht kunnen grasduinen door eeuwen aan regionale kennis.

Niet de software is de uitdaging.

Het is de samenwerking.

AI leert ons onbedoeld een belangrijke les. Niet dat boeken moeten verdwijnen, maar dat kennis pas écht waarde krijgt wanneer zij toegankelijk is. Misschien is het tijd dat het verleden van het Land van Maas en Waal niet langer achter gesloten deuren ligt, maar voor iedereen wordt opengeslagen.

Door Peter Fontijn