Spel en Kout (2): De Slag bij Puiflijk

Lang vóór de herensociëteit Spel en Kout in 1863 het licht zag, kende Druten al een sociëteit. Geen leestafel met kegelbaan, maar een revolutionaire club uit de Bataafse tijd. 

Aanleiding was de zogenoemde ‘Slag bij Puiflijk’ op de Waalbandijk in 1794. Franse huzaren joegen er een terugtrekkende Engelse eenheid uiteen en een van hen, de huzaar Menier, maakte in een oogwenk het vaandel buit. Militair stelde het treffen weinig voor, maar in de berichtgeving groeide het uit tot een heldenfeit: de heldhaftige Menier die een compleet bataljon trotseerde. Het beeld bleek sterker dan de werkelijkheid. Propaganda deed de rest.

Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap waaiden over de dijk. In Druten leidde de nieuwe tijd tot een volkssociëteit die meer deed dan praten. Zij eiste de middeleeuwse Ewaldenkerk terug, sinds 1615 in protestantse handen. Onder bescherming van de dappere Franse huzaren werden de sleutels opgeëist. Het was minder een godsdiensttwist dan een machtswisseling. Wat eeuwenlang rooms was geweest, moest weer rooms worden. Rust bracht het niet. De kerk werd tweemaal ‘gekraakt’. Protestant en katholiek leefden in hetzelfde dorp, maar niet vanzelfsprekend in vrede. Oude krenkingen bleven nazinderen.

Des te opvallender is het contrast met 1863. Bij de oprichting van Spel en Kout koos men niet voor vlag en vaandel, niet voor gelijk of overwinning. In de bovenzaal van Van der Wielen, schuin tegenover de nieuwe protestantse kerk, ontmoetten rooms en protestants Druten elkaar zonder program of pamflet. Kansel en katheder bleven buiten beeld. Geen partijpolitiek. Geen geloofsstrijd. Wat telde was het gesprek.

Waar 1794 liet zien hoe een gebeurtenis kon worden opgeblazen tot symbool, koos men in 1863 voor het verkleinen van verschillen. Daarin lag de stille kracht van Spel en Kout: neutraliteit als bewuste keuze. Niet uit onverschilligheid, maar uit wijsheid. Niet de veldslag. Maar spel en kout.