Nieuwe kans voor Maas en Waalse kerken

Overal in het Land van Maas en Waal staan ze: kerkgebouwen die hun oorspronkelijke functie verliezen. In Afferden namen monniken bezit, in Horssen en Puiflijk wankelen woningplannen, en in Deest werd een plan voor een lifestyle-centrum verdrongen door een webshop die er een voorraadschuur van maakte. Herbestemming van kerken is een veelbesproken thema geworden.

Dat kerken een andere functie krijgen, is op zich niets nieuws. Al eeuwen worden leegstaande kerkgebouwen hergebruikt als weeshuis, opslagplaats of hospitaal. Het bouwmateriaal was immers kostbaar en hergebruik vanzelfsprekend. Wat wél nieuw is, zijn de systematische en geplande herbestemmingen als gevolg van ontkerkelijking en vergrijzing.

De discussie over wat ‘passend’ is, blijft ingewikkeld. Sommige geloofsgemeenschappen zien het liefst functies in het verlengde van het oorspronkelijke gebruik, anderen kiezen voor sociaal-maatschappelijke bestemmingen, en weer anderen accepteren ook commerciële opties zoals winkels of kantoren. Volgens een schatting van de Rijksdienst (RCE) komen er tussen de 1.500 en 4.500 kerken leeg te staan in de komende tien jaar. Slopen doet pijn en zorgt voor maatschappelijke onrust. Kerken hebben immers niet alleen religieuze betekenis, maar ook cultuurhistorische, stedenbouwkundige en sociaal-culturele waarde. Het monumentale interieur – orgels, grafzerken, glas-in-loodramen – maakt ze extra bijzonder.

Psychiater Esther van Fenema schreef onlangs over een opmerkelijke trend: een revival van religie bij jongeren. Generatie Z blijkt, meer dan oudere generaties, open te staan voor spiritualiteit. Niet via traditionele paden, maar op zoek naar structuur, troost en verbondenheid in een verwarrende wereld.

Misschien biedt deze ontwikkeling nieuwe perspectieven voor onze kerken. Geen terugkeer naar vroeger, maar een dak boven het hoofd voor mensen bij een moderne zoektocht naar zingeving. In een samenleving die draait om autonomie ontdekken jongeren ook de eenzaamheid van alles zelf moeten bepalen. Juist dan groeit de behoefte aan iets dat het ‘ik’ overstijgt.

Laten we daarom alle opties zorgvuldig blijven overwegen. Onze kerken zijn niet alleen maar mooi erfgoed, ze geven mensen ook een thuisgevoel. En die functie is wellicht nog belangrijker dan de schoonheid van de gebouwen zelf.

Door Peter Fontijn