Vrijmetselaars in Maas en Waal

Uit het archief van de Historische Vereniging ontving ik een intrigerende, zeer oude foto van de gevel van het Poorthuis van ’t Huis te Leeuwen. Op het eerste gezicht lijkt het de bekende gevel, maar blijkens de foto waren boven de voordeur ooit vier symbolen van de Vrijmetselarij te zien. Hoewel ze allang zijn overschilderd, laten ze ons raden naar het verhaal erachter.

De term ‘Vrijmetselarij’ klinkt als iets uit een geheim genootschap, maar als je hun website bekijkt, blijken ze verrassend transparant. De Nederlandse tak van de Vrijmetselarij werd opgericht in 1734 in Den Haag. Sindsdien hebben zij zich verspreid over het land, met in totaal 172 loges in 2024, waaronder in Nijmegen, Arnhem (Velp) en Tiel.

Opvallend genoeg lijkt er echter geen spoor te zijn van een Maas en Waalse loge, terwijl uit de archieven blijkt dat er wel degelijk leden uit deze streek waren. In het Vrijmetselarij Museum in Den Haag ontdekte ik dat het museum historische archieven van de Orde van Vrijmetselaren beheert, inclusief gedigitaliseerde ledengegevens, een ware schat voor historici en genealogen.

Zo stuitte ik op Adriaan Boesses (1742-1808), die oorspronkelijk uit Batavia kwam en eind 18e eeuw ’t Huis te Leeuwen aankocht. Ook zijn zoon Vincent Boesses en schoonzoon Willem Engel komen in de archieven voor. Adriaan richtte zelfs in 1770 in Batavia de loge ‘La Vertueuse’ op, wat suggereert dat zijn betrokkenheid mogelijk een vervolg kreeg in Leeuwen.

De gele kleur van de zuilen en de timpaan bij de voordeur wijzen op een mogelijke connectie met ‘La Vertueuse’. En laten we het schietlood bovenop het klokkentorentje niet vergeten, een veelzeggend symbool in combinatie met de andere symbolen op de foto. Het lijkt er sterk op dat ’t Huis te Leeuwen diep verweven was met de Vrijmetselarij.

Maar wie heeft die oude foto precies gemaakt? En wanneer? Als iemand meer weet, aarzel dan niet om me te mailen op labora@planet.nl. ’t Huis te Leeuwen en het mysterie van de Vrijmetselaars blijven intrigeren.

Door Peter Fontijn