Tweede leven voor de kerk
Column VeelstromenlandIn het Land van Maas en Waal zijn we nooit overdreven sentimenteel geweest over erfgoed. Misschien heeft dat te maken met de vele dijkdoorbraken. Wie vroeger iets moois bouwde, liep het risico dat het vroeg of laat onder water kwam te staan in de badkuip van het Land van Maas en Waal. Alleen wat hoog stond, had meer kans de eeuwen te overleven.
Zoals de kerken. Vrijwel ieder dorp bezit nog één of meerdere van die markante gebouwen op het hoogste punt. Eeuwenlang waren ze het middelpunt van ons dorpse leven. Maar de tijden veranderen. De kerkbanken blijven leger en steeds meer kerkgebouwen verliezen hun oorspronkelijke functie. En dan komt de onvermijdelijke vraag: wat nu?
Slopen is zelden een goed idee, zeggen we. Kerkgebouwen vertellen immers het verhaal van ons dorp en geven het karakter. Ze zijn herkenningspunten in het landschap en vormen vaak nog steeds een bron van verbondenheid, óók voor mensen die er nooit meer een dienst bezoeken: ‘Onze kerk!’
Een tweede leven geven aan zo’n gebouw is echter geen eenvoudige opgave. Gelukkig zijn er steeds vaker inwoners, vrijwilligers en ondernemers die de uitdaging aangaan. Om hen te helpen heeft Erfgoedvereniging Heemschut de nieuwe kenniswebsite helpdekerkkomtleeg.nl gelanceerd.
Daar is informatie te vinden over herbestemming, regelgeving, monumentenzorg en de eerste stappen voor lokale initiatieven. Ook worden voorbeelden en actuele onderwerpen, zoals energiebesparing, behandeld.
Sinds 2018 werkt de landelijke Kerkenaanpak aan een toekomst voor monumentale kerkgebouwen. Dat is hard nodig. Want een leegstaande kapel of kerk is geen eindpunt, maar een vraagstuk dat om verbeeldingskracht vraagt.
Misschien past dat juist wel bij Maas en Waal. Want mensen die eeuwenlang hebben geleerd om met water om te gaan, moeten toch ook in staat zijn een kerk een nieuw leven te geven.
En eerlijk is eerlijk: een dorp zonder kerk voelt toch een beetje als een dijk zonder rivier.
Door Peter Fontijn