De Schatkamer van Maas & Waal
Column VeelstromenlandEr dreigt - stil en meedogenloos - iets ernstig mis te gaan: bitrot, de geruisloze ontbinding van onze digitale herinneringen. Enen en nullen keren zich om, bestanden verouderen, tapes en harde schijven vergaan. Wat ooit zorgvuldig werd vastgelegd, wordt langzaam onleesbaar. Het is geen technisch voetnootje, maar een cultureel alarm: hele levens, dorpsfeesten en rampen kunnen verdwijnen zonder dat iemand het merkt.
Probeer vandaag nog maar eens een oude aflevering van Ja zuster, nee zuster te vinden en je voelt hoe broos ons collectieve geheugen is. Maar het gaat verder dan bekende titels.
Programma’s van voormalige lokale omroepen als WebFM en RTV6, registraties van dorpskermissen, verkiezingen en hoogwater, en de documentaires van Jos Kruisbergen zijn geen bijzaak. Kruisbergen filmde onze dijken, dorpshuizen, boerenerven, fanfares, verdriet en trots. Geen glitter, wel waarheid. Zijn werk vormt een tweede geheugenlaag van Maas en Waal.
Toch ligt dat geheugen op het randje van verdwijnen: vergeten harde schijven, verouderde tapes en hergebruikt bandmateriaal. ‘Ach, het was maar televisie’, zeggen sommigen. Maar wat wij achteloos wegwuiven, is voor toekomstige generaties vaak het enige venster op hun verleden.
Daarom is duurzaam bewaren geen sentimentele luxe, maar een publieke plicht. Het materiaal verdient structuur, professionele conservering en een plek binnen het nationale erfgoed, bijvoorbeeld bij Beeld & Geluid. Hun Schatkamer is een betrouwbaar online archief dat de geschiedenis van de Nederlandse media bewaart en toegankelijk houdt. Niet uit nostalgie, maar uit inzicht: cultuur heeft pas waarde als je haar kunt terugvinden.
Geschiedenis woont immers niet alleen in Hilversum of Den Haag; zij woont ook in Wamel, Druten, Beuningen en Leeuwen. Als wij nu niet handelen, openen onze nazaten straks hun schermen en vinden slechts ruis. Dan horen ook zij die bittere zin: ‘Helaas is er niets meer van teruggevonden.’
De Schatkamer van Maas & Waal is geen romantisch idee, maar een investering in ons collectieve geheugen. Het is een keuze tussen herinnering en stilte. Laten we kiezen voor herinnering.
Door Peter Fontijn