Met 'het herdenken' schuiven in dag en uur
DRUTEN – De inmiddels vaste datum van de jaarlijkse dodenherdenking op 4 mei stond in de eerste jaren na de oorlog nog niet vast. Vanaf 1946 werd er geschoven met zowel datum als tijdstip, op landelijk, gemeentelijk en zelfs dorpsniveau.
Door Wil van den Dobbelsteen
Zo schrijft de Commissie Nationale Herdenking 1940–1945 in een brief van 4 april 1946 aan de Nederlandse burgemeesters: 'Van niet officiële zijde is ten onrechte gepubliceerd, dat de herdenking der gevallenen zou geschieden op zaterdagmiddag 4 mei 1946. Hierdoor is enige verwarring ontstaan. De Regeering heeft het bij nadere overweging meer gewenscht geacht, het moment van stilte voor het geheele openbare leven te stellen op zaterdagmorgen 4 mei 1946 te 11.00 uur.'
Vervolgens geeft dit comité aan: 'Zoodra de deelnemers op de plaats van de herdenking zullen zijn aangekomen, hetgeen overal in den lande te precies 8.00 uur (20.00 uur, red.) zal zijn, wordt in ieder geval 2 minuten stilte op die plaats in acht genomen. De wijze van aankondiging der stilte zij aan de prudentie van elke gemeente overgelaten.'
Acht dagen later, op 12 april 1946, volgde nog een richtlijn van het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen voor het onderwijs. Alleen voor de zaterdagmorgen moesten scholen dit ‘op school' organiseren met een sobere plechtigheid en nadrukkelijk niet als feest. 's Middags konden kinderen bloemen leggen op begraafplaatsen. De naoorlogse economische situatie liet het destijds niet toe om iedereen vrij te geven op zaterdag; er moest gewerkt worden. Een jaar later, op 17 maart 1947, meldde de Commissie Nationale Herdenking dat de herdenking op zaterdagavond 3 mei 1947 zou plaatsvinden, vermoedelijk omdat 4 mei dat jaar op een zondag viel.
Ontwerp van standaard
Jaren later, in maart en april 1955, werd de herdenking weer op 4 mei gehouden. Op 5 mei 1955 werd in het Land van Maas en Waal en het Rijk van Nijmegen uitgebreid stilgestaan bij tien jaar bevrijding. Dit gebeurde onder meer met een estafette, waarbij het bevrijdingsvuur per gemeente werd doorgegeven en ontstoken op een centraal geplaatste standaard.
