De krant op drift
Algemeen VeelstromenlandWe lezen niet meer. Of nauwelijks. Nieuws komt via filmpjes, flarden en filters onze hoofden binnen. Kranten, ooit de ruggengraat van geïnformeerd burgerschap, wankelen. DPG deelt nu gratis digitale abonnementen uit aan studenten. Een nobele poging om de jeugd terug te winnen. Maar is het een reddingsboei of een publiek bekostigd noodverband voor de pers?
Nog geen vier eeuwen geleden schudde een pamflet van onze Joan Derk van der Capellen tot den Pol het land op. Met ongekend lef pakte hij de Oranjevorsten aan. Vijftienduizend exemplaren, gedrukt vanuit het Maas en Waalse Appeltern. Mensen lazen. Zelf. Niet wat mijnheer pastoor influisterde, maar wat gedrukt stond. De krant werd later de opvolger: onafhankelijk, nieuwsgierig, controlerend. Een schild tegen macht en misleiding.
En nu? Fake news, bloggers, influencers en algoritmes hebben het vertrouwen uitgehold. Traditionele media fuseerden zich suf. De verzuiling maakte plaats voor mediaconcerns. De een noemt het schaalgrootte, de ander machtsconcentratie. Ondertussen schrijft iedereen overal z’n eigen waarheden. We maken selfies bij het ongeluk en noemen het verslaggeving. We roepen iets op X en vinden onszelf commentator.
Journalisten waarschuwen terecht: als feiten er niet meer toe doen, wint wie het hardst schreeuwt of het meeste geld heeft. Kijk naar de Verenigde Staten. Of dichterbij: ‘onafhankelijke’ journalisten die door politieke partijen worden ingehuurd voor podcasts. Hoe vrij is de vierde macht, een pers die financieel aan het infuus ligt van overheid, partij of platform?
Gratis nieuws voor studenten is een mooie geste. Maar ook een signaal dat de betaalbare krant op sterven na dood is. En als straks subsidie of sponsoring de gaten dicht, wie bepaalt dan nog het verhaal? Wordt de vrije pers een verlengstuk van Den Haag, Brussel of de Oranjes via de achterdeur?
De krant hoeft niet terug naar papier, maar wel terug naar gezag. Zonder vertrouwen geen lezers. Zonder lezers geen onafhankelijke journalistiek. Misschien moeten we niet vragen of nieuws gratis kán, maar wat het ons wáárd is dat iemand de macht blijft bevragen, ook als we even wegkijken.
Door Peter Fontijn