Het Land van Maas en Waal veranderde in een kolkende watermassa
Documentaire van Jos Kruisbergen
over de watersnood in 1926
Door Bas van der Hoeven
MAAS EN WAAL - Honderd jaar geleden. De tijd van grote gezinnen en karige inkomens. Van mandenvlechters, klompenmakers en keuterboeren. Én een tijd van hoge heren en lage dijken: in de nieuwjaarsnacht van 1926 bezwijkt de dijk bij Overasselt en Nederasselt. Een gevolg van extreem hoge waterstanden in de Maas en haar zijrivieren, veroorzaakt door wekenlang aanhoudende regens en smeltende sneeuw. Het Land van Maas en Waal wordt één kolkende watermassa. Huizen spoelen weg, vee drijft hulpeloos rond. De polderbewoners proberen wanhopig te redden wat er te redden valt.
Cineast Jos Kruisbergen maakte een documentaire over de ramp: De watersnood van 1926. Het is een fascinerend én onthutsend verslag geworden. Koningin Wilhelmina bezocht het gebied, haar medeleven kwam niet verder dan: ‘We zullen zien...’ De overheid stuurde 150 soldaten maar besloot later dat het niet om een nationale ramp ging. Er waren immers geen dodelijke slachtoffers gevallen... Herstel en herbouw kwamen uitermate moeizaam op gang.
Andere tijden,
herkenbare situaties
Kruisbergen sprak vanaf 1980 met ooggetuigen uit Balgoij, Neder- en Overasselt, Wijchen, Winssen, Ewijk, Wamel, Alphen, Dreumel en Heerewaarden. In de eerste jaren nam hij de gesprekken op met een vhs-camera. Vanaf 1995 werkt de filmer van Tweestromenland in Beeld en Geluid met professionele, digitale apparatuur.
Na anderhalf jaar monteren, is De watersnood van 1926 klaar. De interviews worden afgewisseld met unieke filmbeelden en foto's van de natuurramp. Daardoor is de documentaire een indringend tijdsbeeld geworden dat getuigt van moed, zelfredzaamheid én deemoedige berusting onder de Maas en Walers van toen, gewend als ze waren om aan de ‘leste mem' te hangen.
De documentaire toont de schokkende gebeurtenissen, hoe huis en haard moesten worden verlaten. Maar ook de relativerende, soms zelfs hilarische kijk van de polderbewoners op de ramp. De geïnterviewden waren al (ver) in de tachtig toen ze hun verhalen vertelden. Ze zijn inmiddels allemaal gestorven, maar hun getuigenissen liggen vast, dankzij Kruisbergen.
Het is een bekend verhaal, maar toch nog even de feiten op een rij.
Jos Kruisbergen, een slager uit Wamel, ooit Europees kampioen worstmaken, koopt een 8-millimeter cameraatje om zijn kinderen te filmen. Hij wordt gegrepen door het medium film en blijkt aanleg te hebben. Zijn docu over een veerbaas valt op in Hilversum. Regisseur en tv-pionier Gijs Stappershoef ziet een enorm natuurtalent in die grote kerel met die woeste haardos. 'Jullie kunnen veel leren van die man', zei de inmiddels overleden tv-pionier uit Hilversum tegen gepokt en gemazelde collega’s. Dat bleek. Jos volgt een professionele opleiding en ontwikkelt zich snel. Al gauw maakt hij documentaires voor verschillende nationale omroepen. Het geld dat hij daarmee verdient, besteedt hij aan professionele apparatuur. Hij krijgt duizend gebruikte filmrollen cadeau en daarmee is de basis gelegd voor Stichting Tweestromenland in Beeld en Geluid. Dankzij het onverslijtbare enthousiasme van Kruisbergen, de onmisbare steun van zijn vrouw Corrie, en de hulp van vele professionals, kundige collega’s en vrienden is de stichting een uniek instituut geworden. Wamel en verre omstreken zijn ongetwijfeld het meest op film vastgelegde gebied van Nederland. Jos Kruisbergen, de man die het kleine groot maakt - Gijs Stappershoef zei ooit: ‘Jos wil elke bevroren bloesem die hij ziet filmen’ -, heeft met De watersnood van 1926 zijn opus magnum afgeleverd.
Donateursdagen
De documentaire wordt vertoond op de donateursdagen in de Bogerd. Deze zijn op woensdag 19 maart om 20.00 uur, op donderdag 24 april om 20.00 uur en op zondag 27 april om 14.00 uur. Gereserveerde kaarten liggen een half uur voor aanvang klaar. Alle donateurs hebben een mail met uitnodiging ontvangen. Geen mail ontvangen? Kijk dan eens in de spam of neem contact op met Stichting Tweestromenland.
Andere belangstellenden kunnen kaarten reserveren via: www.2bg.nl.
