Spel en Kout (4): De laatste kasteelheer

Wie vandaag over het Kasteelpad in Druten kuiert, zal zich moeilijk kunnen voorstellen dat hier ooit het kasteel, het Huis te Druten, stond. Alleen de naam herinnert nog aan een wereld die langzaam verdween, samen met haar bewoners.

In het jubileumboekje van de Heerensociëteit Spel en Kout uit 1988 schreef voorzitter Bruggink dat historicus Johan van Os ‘een klein beetje de sluier van onbekendheid’ rond Spel en Kout wilde oplichten. Dat deed hij met gevoel voor relativering: zo somde hij de leden op in keurige categorieën - van medici tot bestuurders - en noteerde erbij dat hij ‘anders bij het 150-jarig bestaan nog bezig zou zijn’. Achter al die functionarissen zaten allerlei bijzondere verhalen die nooit in de notulen belandden. Zoals dat van het plotselinge overlijden van Jonkheer Nicolaas Hans Willem van Delen, de laatste uit de categorie ‘Kasteelheren’.

De Van Delens woonden eeuwenlang op het kasteel. Maar de tijden veranderden: de heerlijke rechten verdwenen, en ook de adel moest voortaan belasting betalen. Toen baron Steven van Delen in 1866 stierf, liet zijn zoon, Jonkheer Nicolaas Hans Willem van Delen, het adellijk huis slopen; de imposante bomenrij langs de Allée (de Kasteellaan) verdween eveneens; vermoedelijk om de successierechten te voldoen.

De Jonker, later wethouder, bleef zoeken naar zijn plaats in de nieuwe tijd. Op de enige bekende foto uit 1887 met de gemeenteraad kijkt hij wat weemoedig in de lens. Twee jaar later overlijdt hij plotseling, aan een beroerte zo gaat het verhaal, nadat zijn vrouw hem vertelde dat ze voor tienduizend gulden (!) nieuwe kleren had gekocht. 

De weduwe verhuisde naar Nijmegen, waar de enige zoon op 18-jarige leeftijd stierf. ‘Niet uit hartzeer over de ondergang van het geslacht Van Delen, maar eerder ingegeven door de penibele financiële situatie van het gezin,’ als we de vertellingen mogen geloven.

Zo doofde het geslacht Van Delen uit. Wat rest, is een straatnaam, de Theekoepel, de oude foto en een echo van een verdwenen wereld. Misschien is dát de ware erfenis van Spel en Kout: dat niets blijvender is dan verandering.

Door Peter Fontijn