De Zwarte Paus uit Druten

Tien jaar geleden, in november 2016, overleed in Beiroet een man die de wereld had gezien, maar nooit zijn wortels vergat. Peter-Hans Kolvenbach, geboren in de Brouwersstraat te Druten op 30 november 1928, werd een van de invloedrijkste religieuze leiders van zijn tijd. Als dertigste Algemeen Overste van de Jezuïetenorde - in de volksmond ‘De Zwarte Paus’ - leidde hij van 1983 tot 2008 ruim twintigduizend paters wereldwijd.

Zijn leven lijkt op een avonturenroman. Van het Canisius College in Nijmegen naar het noviciaat in Grave. Van surveillant in Den Haag, waar hij tijdens het toezicht houden Russische woordjes leerde, naar Beiroet, waar hij Armeens en linguïstiek ging doceren. Zijn proefschrift spoelde weg toen tijdens de Libanese burgeroorlog een granaat het waterreservoir raakte. Hij begon gewoon opnieuw.

In 1983 koos de orde hem als leider, tot verbazing van velen. Een ‘mystery man’, noemden Amerikaanse medebroeders hem. Maar de Fransen wisten beter: zij hadden gezien hoe Kolvenbach in het verscheurde Nabije Oosten bruggen bouwde tussen vijandige partijen, hoe hij met diplomatiek talent én menselijk inzicht leiding gaf.

Kolvenbach normaliseerde de gespannen relatie tussen de Jezuïeten en het Vaticaan. Niet door diplomatie alleen, maar door wat hij ‘creatieve trouw’ noemde: vasthouden aan je kernwaarden, en tegelijk nieuwe wegen durven zoeken. ‘Lopen op Gods tempo,’ zei hij, ‘met voldoende flexibiliteit om van weg te veranderen.’

Na zijn aftreden in 2008 keerde hij terug naar Beiroet. Geen eretitels meer, geen persconferenties. Gewoon weer werken aan de uitgave van Armeense teksten, wonen in een kaal kamertje met een matras op de grond. Een kluizenaar na een kolossaal leven.

Bij familiebezoek in Nederland stond hij geduldig in de belangstelling, vroeg naar iedereen, schreef trouw brieven. Wereldleider en familieman tegelijk.

Druten mag trots zijn op deze stille grootheid. Geboren tussen Maas en Waal, maar zijn invloed stroomde de hele wereld over.

Door Peter Fontijn