Eerst moet alles kapot

In een stoffig kerkhistorisch tijdschrift uit 2005 stuitte ik op een bijzondere figuur: pastoor Kwakman uit het katholieke Rijpwetering. Zijn beroemdste uitspraak – “Eerst moet alles kapot, waarna we het weer goed kunnen opbouwen” – klinkt vandaag akelig vertrouwd. Je zou hem zo onder een foto van brandende barricades, politieke chaos of instortend vertrouwen kunnen plaatsen. Een quote die viral zou gaan op sociale media.

Kwakman (1875-1955) was geen relschopper, maar een katholieke priester met een radicale visie op zuivering en heropbouw. Hij leefde in een tijd van wereldbrand: de Eerste Wereldoorlog had Europa verscheurd, het fascisme klopte aan de deur, mensen zochten wanhopig naar houvast in de kerk of elders.

In zijn kielzog volgde de Afferdense kunstschilder Antoon van Welie, ooit portrettist van pausen en vorsten, zelfs van een jonge Mussolini. Maar op zijn oude dag zocht Van Welie iets hogers: Lux Mundi, het licht der wereld. Van Welie schilderde God zelf; én pastoor Kwakman. Hij zag in hem een heilige van zijn tijd.

Klinkt bekend? Ook wij leven in een tijd van intolerantie, lelijke verdeeldheid en chaos. Klimaatverwoesting, politieke polarisatie, dreigende oorlogen. Alles lijkt wankel. Systemen lopen vast, instituties verliezen gezag. En ja, ook nu roepen stemmen om de grote breuk, het tabula rasa, de schone lei. Reset de samenleving!

Maar hier ligt de val. Kwakman’s woorden waren geen oproep tot vernietiging, maar een waarschuwing voor zijn tijd. Wie het verleden kent, weet: wat breekt, herstelt nooit precies zoals het was. Wie laat scheuren, kan niet altijd lijmen. De scherven snijden dieper dan verwacht.

De verleiding van het “alles kapot”-denken is groot wanneer systemen vastlopen. Maar de werkelijke kunst is niet slopen. De kunst is bouwen, blijven bouwen, ondanks alles. Want wat we vandaag kapotmaken, moeten onze kinderen morgen weer oprapen.

Laten we leren van Kwakman’s waarschuwing, niet zijn woorden herhalen.

Door Peter Fontijn