Jan van Straaten (1880-1967)

Soms raak je zo verdiept in een onderwerp dat je er bijna één mee wordt. Patronen verschijnen, verbanden worden zichtbaar, en met een beetje verbeelding voel je dan zelfs de emoties van de kunstenaar of schrijver. Dit overkwam me bij het werk van de Afferdense schilder Antoon van Welie en later bij de Goudse schilder Jan van Straaten.

Van Welie, geboren in het Land van Maas en Waal, kreeg in 2007 een indrukwekkende overzichtstentoonstelling in het Valkhof Museum. Zijn werk, uiteindelijk doordrenkt van religie, eindigde in een bijna godsdienstwaanzinnige fase. Van Welie’s tragische zoektocht naar betekenis trof me diep.

In 2022 ontdekte ik door Ab van Heck het werk van Jan van Straaten. Geboren in 1880 in Gouda, begon Van Straaten als smid en staalbewerker, om pas op latere leeftijd als schilder naar buiten te treden. In 1951 werd zijn eerste tentoonstelling in het Goudse Stedelijk Museum een onverwacht succes. Zijn werk, filosofisch geladen en diep doordacht, werd door de museumconservator gekoesterd. De ‘stille’ Van Straaten had een fascinatie voor bomen. Hij zag de mens als een clown, maar verlangde zelf naar de standvastigheid van een eik. Dit bracht hem naar ’t Huis te Leeuwen, waar hij tekeningen maakte van de eeuwenoude bomen. Toen recent drie tekeningen van zijn hand uit Leeuwen opdoken en aan Museum Tweestromenland werden geschonken, was mijn nieuwsgierigheid gewekt. Had Van Straaten daar bij ’t Huis alleen getekend, of wellicht ook geschilderd?

Met deze vraag in mijn achterhoofd stuitte ik vorige week op een fotoserie van een erfhuis met onder andere een schilderij met de herkenbare contouren van de bomen én ’t Huis te Leeuwen, geheel in de stijl van Van Straaten. Daar was het bewijs dat Van Straaten die plek ook op doek had vastgelegd. De opwinding, de vreugde van zo’n ontdekking – dáár doe ik het voor. Kunst is een zoektocht, en soms is de beloning een onverwachte vondst die alles op zijn plek laat vallen.

Door Peter Fontijn