Maas en Waals: een streektaal die leeft

Ut Maos en Waols is aon ’t verdwijne. Vruuger konde aon ut plâet precies heure waor iemand vaendaon kweum. Ut Winssens en Aoffers was nogga mauwerig. In Deest en Drute slikte ze veul letters in, bevurbeeld ‘sukku’ aes ze suiker beduulden. Wijer kweum ik vruuger nie, dus aon de westkaent van Drute wi’k nie veul.

Ruim 43 jaar geleden zette historicus en auteur Johan van Os (1933-2000) onze streektaal op de kaart met zijn Maas en Waals Woordenboek. Hij legde niet alleen duizend woorden vast, maar ook 22 verhalen in het Maas en Waals dialect. Dit was geen gemakkelijke taak, want elke dorpskern heeft zijn eigen tongval. Het dialect was nooit eerder wetenschappelijk onderzocht, aldus Van Os in zijn verantwoording.

Vandaag de dag is de derde druk van het woordenboek uitverkocht en enkel nog sporadisch in antiquariaten te vinden. Online vind je wat informatie bij de Heemkundevereniging Leeuwen en op mijnwoordenboek.nl, met slechts 382 woorden en 49 gezegden. De website stelt treffend: ‘Ut Maos en Waols is aon ut verdwijne.’

Hoewel ik, als import Maas en Waler, het dialect nooit onder de knie kreeg, zie ik hoe het voortleeft in de regio. Het Januske-project van 2006 moest deze nieuwkomer inburgeren, maar dat bleef bij een eenmalige poging. Gelukkig zijn er nog initiatieven die het dialect levendig houden. Denk aan de volksmusicals van de Bewaorsmiense, met succesvolle voorstellingen als ‘Leste Snert’, ‘Mürrig waoter’ en ‘Hulde aon de Gekulde’. Zeven uitverkochte voorstellingen in Druten en Beneden–Leeuwen, kortom: het leeft wél, dat Maas en Waals!

De toekomst biedt wellicht nieuwe kansen. Na de toevoeging van Limburgs en Papiaments aan Google Translate, zou het fantastisch zijn als ook het Maas en Waals dialect op termijn zo beschikbaar komt. Een mooie uitdaging voor de Bewaorsmiense, of misschien toch iets voor ChatGPT? De tijd zal het leren!

Door Peter Fontijn