Opsporing verzocht

Het verleden van onze adellijke huizen blijft vaak gehuld in mysterie door lacunes in archieven en bronnen. Historicus A.G. Schulte wees er in 1986 al op dat in het Land van Maas en Waal de (verdwenen) kastelen nog weinig aandacht hadden gekregen. Gelukkig zijn sindsdien enkele mysteries ontrafeld, met name door opgravingen in Druten (AWN 1987) en archeologisch radarbodemonderzoek bij ’t Huis te Leeuwen (2022) en het sinds 1879 verdwenen ‘Casteel’ te Horssen (2023).

Horssen is daarbij een bijzonder geval. Het verloren gewaande familiearchief werd in 2022 teruggevonden en daarin trof ik o.a. opvallende correspondentie over een beroemd schilderij van een van de belangrijkste schilders uit het tijdperk van de Nederlandse Gouden Eeuw, Frans Hals: het portret van VOC-koopman Pieter van den Broecke.
Dit kunstwerk uit 1633 belandde na allerlei omzwervingen rond 1900 op een kunstveiling in Brussel, waar de nazaten, de families Bouwens-Van den Broeke (Heerlijkheid Horssen) en Wurfbain-Van den Broeke (Gelderse Toren te Spankeren) het dolgraag wilden verwerven. Helaas was een Engelse Lord hen net voor. Hij kocht het werk aan en was niet bereid het schilderij weer door te verkopen aan de nazaten. Daarop liet de familie -met welwillende medewerking van de Lord- een perfecte kopie maken door de beroemde Engelse kunstschilder Henry Marriott Paget. Dat werk sierde lange tijd de Gelderse Toren.

Hoewel de kopie decennialang in bezit was van de familie, verdween het zo’n twintig jaar geleden tijdens een inbraak in hun Londense appartement. Het is niet ondenkbaar dat de dieven het schilderij abusievelijk aanzagen voor de echte Hals. De ‘copia’ van Henry Marriott Paget is tot op de dag van vandaag niet teruggevonden. Weet u toevallig waar het zich bevindt, neem dan vooral contact op met The International Art and Antique Loss Register Limited in London.

Gelukkig kunnen we nog steeds genieten van de originele versie van Frans Hals. Tot 9 juni 2024 is het portret van Pieter van den Broecke namelijk te bewonderen in het Rijksmuseum te Amsterdam, als onderdeel van een bijzondere tentoonstelling van vijftig sleutelwerken van Frans Hals. Een ervaring die zeker de moeite waard is!, Zie: https://www.rijksmuseum.nl/nl/zien-en-doen/tentoonstellingen/frans-hals

Door Peter Fontijn