Toen de Kerstman er nog niet was ...

NOORDPOOL - Bijna iedereen weet waar de Kerstman woont, namelijk op de Noordpool. En hoe hij eruitziet: een vrolijke man met dikke bolle wangen, een dikke neus en een witte baard, gekleed in een rood pak met zomen van wit bont. En wat hij doet: in de kerstnacht de hele wereld overvliegen in zijn rendierslee om cadeautjes aan brave kinderen te brengen. Ho ho ho, hij is er niet altijd geweest.

Toen de Kerstman er nog niet was, was er Sint Nicolaas of Sinterklaas, de bisschop die in Myra leefde in de derde en vierde eeuw na Christus. De legende van de bisschop is dat hij een kroeg binnenkwam waarvan de baas net drie jongetjes had vermoord, hun lichamen in stukken had gehakt en in vaten op zuur had gezet. Sint Nicolaas verrichte een wonder en bracht de jongetjes weer tot leven. Een van de wonderen die hem tot de beschermheilige van alle kinderen maakte en nog steeds jaarlijks cadeautjes brengt, maar alleen nog in kleine delen van Noord-Europa en in sommige voormalige kolonies. 

Reformatie
Tijdens de Reformatie in de zestiende en zeventiende eeuw namen de protestanten afstand van de katholieke heiligen. In veel Noord-Europese landen werd Sinterklaas afgeschaft en werden de cadeautjes in het vervolg met Kerstmis gegeven. In Engeland ontstond in de zeventiende eeuw een personificatie van het Kerstfeest: Father Christmas. Een vrolijke oude man die van de Noordpool kwam en geschenken bracht voor brave kinderen. De traditie van de Engelse Father Christmas verspreidde zich onder andere ook over Frankrijk (Père Noël) en Spanje (Papá Noel).

Santa Claus
In de zeventiende en achttiende eeuw brachten Britse en Nederlandse kolonisten de tradities van Sinterklaas en Father Christmas in Noord- en Zuid-Amerika bij elkaar. In 1773 werd er voor het eerst melding gemaakt van één figuur: Santa Claus, zijn naam afgeleid van de Nederlandse Sinterklaas en ook hij bracht zijn cadeaus via de schoorsteen. Zijn feestdag en zijn uiterlijk, een vrolijke man in een sneeuwpak, waren echter geënt op de Engelse Father Christmas.

Het uiterlijk van Sinterklaas is die van een oude, slanke man. Zo zag Santa Claus er eerst ook uit, maar hij kreeg in 1863 onder andere door de Amerikaanse cartoonist Thomas Nast een dikker uiterlijk, net zoals Father Christmas. Het slanke uiterlijk van Sinterklaas en de voorloper van de Kerstman komt overeen met een moderne forensische gezichtsconstructie. De Britse gezichts-antropologe Caroline Wilkinson maakte met behulp van onderzoek en software een reconstructie van de schedel van de Goedheiligman uit zijn crypte in het Italiaanse Bari. Zij gaf daarmee een menselijk gezicht aan de bisschop, met echter een zwaar gebroken neus. Sint Nicolaas heeft die mogelijk opgelopen tijdens de vervolging van de christenen onder de Romeinse keizer Diocletianus. Dat zou zomaar eens de dikke neus van de Kerstman kunnen verklaren. De tekening van Thomas Nast werd overgenomen door het bedrijf Coca-Cola, dat in 1931 Santa Claus inzette in een grote reclamecampagne, waardoor dit typerende beeld van de Kerstman een blijvertje werd. Sindsdien is in vele Europese landen de traditie van Vader Kerstmis grotendeels vervangen door of samengesmolten met Santa Claus. Toch heeft Sinterklaas de tand des tijds doorstaan en heeft hij zijn residentie in Spanje niet verruild voor de Noordpool.

Door Anne-Bregtje Schelfhout